Page 174 - Demo

172Surrealizmi dhe Salvador Dali Surrealizmi u p%u00ebrhap n%u00eb Evrop%u00eb duke filluar nga viti 1924, kur u publikua %u201cManifesti i surealizmit%u201d nga Andre Breton (1896-1966). K%u00ebtu u p%u00ebrfshi arti figurativ, let%u00ebrsia, teatri, kinemaja. Surrealist%u00ebt synonin t%u00eb kishin si tem%u00eb qendrore t%u00eb veprave t%u00eb tyre mendimin e pand%u00ebrgjegjsh%u00ebm, at%u00eb q%u00eb nuk i bindet arsyes dhe q%u00eb %u00ebsht%u00eb i %u00e7liruar nga %u00e7do kufizim moral apo estetik. Si e till%u00eb, kjo l%u00ebvizje u p%u00ebrkrah nga shum%u00eb artist%u00eb, t%u00eb cil%u00ebt soll%u00ebn secili form%u00ebn e vet t%u00eb s%u00eb pand%u00ebrgjegjshmes, si n%u00eb nj%u00eb bot%u00eb %u00ebndrrash personale. M%u00eb i njohuri mes tyre ishte Salvador Dali (1904-1989), nj%u00eb piktor spanjoll egocentrik dhe mjaft i talentuar. Veprat e tij, sot t%u00eb famshme n%u00eb t%u00eb gjith%u00eb bot%u00ebn, paraqesin imazhe ku shpaloset nj%u00eb bot%u00eb fantazie, luksi, erotike e personazhesh t%u00eb %u00e7uditshme n%u00eb nj%u00eb peizazh t%u00eb zbraz%u00ebt. Vepra e tij m%u00eb e famshme %u201cVazhdim%u00ebsia e Kujtes%u00ebs%u201d, tregon nj%u00eb bregdet ndjell%u00ebs, ku disa or%u00eb shfaqen t%u00eb varura si mohim i arsyes mbi koh%u00ebn.Artist%u00eb t%u00eb tjer%u00eb t%u00eb r%u00ebnd%u00ebsish%u00ebm t%u00eb rrym%u00ebs surrealiste ishin dhe Andre Mason (Andre Masson), Maks Ernst (Max Ernst), Men Rej (Man Ray), Iv Tangi (Yv Tangi), Rene Magrit (Rene Magritte) dhe Joan Miro, nd%u00ebrkoh%u00eb kjo rrym%u00eb p%u00ebrfshiu dhe shum%u00eb intelektual%u00eb t%u00eb tjer%u00eb regjisor%u00eb, poet%u00eb, dramaturg%u00eb etj. Futurizmi dhe shpejt%u00ebsia e makinaveFuturizmi ishte nj%u00eb l%u00ebvizje artistike q%u00eb lindi n%u00eb Itali n%u00eb dekad%u00ebn e par%u00eb t%u00eb shek. XX. Ai u themelua nga F. T. Marineti (1876-1944), i cili me pasionin e shfrenuar p%u00ebr shpejt%u00ebsin%u00eb, teknologjin%u00eb i ktheu objektet si avioni, makinat apo qytetet industriale n%u00eb altarin e ri t%u00eb frym%u00ebzimit artistik. Edhe pse kjo l%u00ebvizje nisi dhe u zhvillua n%u00eb Itali, pati mjaft ndikim edhe n%u00eb shum%u00eb artist%u00eb n%u00eb Rusi dhe Angli. Ndikimi i futurizmit ishte aq i madh sa p%u00ebr t%u00eb u zhvilluan traktate t%u00eb mir%u00ebfillta n%u00eb disa mediume si piktur%u00eb, skulptur%u00eb, muzika, dizajn, let%u00ebrsi, film, arkitektur%u00eb, madje dhe gatim. Disa nga p%u00ebrfaq%u00ebsuesit kryesor%u00eb t%u00eb tij ishin: U. Bo%u00e7oni (U. Boccioni), K. Kara (C. Carra), Xh. Severini (G. Severini), Xh. Bala (G. Balla), A. Sant Elia etj. Fig. 6. Salvador Dali,%u201cVazhdim%u00ebsia e Kujtes%u00ebs%u201d, 1931 Fig.7. Joan Miro, %u201cFusha e punuar%u201d, 1923-1924, Fig. 8. Maks Ernst, %u201cPerandori Ubu%u201d, 1923Fig. 11. Umberto Bo%u00e7oni, %u201cForma unike t%u00eb vazhdim%u00ebsis%u00eb n%u00eb hap%u00ebsir%u00eb%u201d, 1913Fig. 9. Gino Severini, %u201cDinamikat Fig. 10. Umberto Bo%u00e7oni, %u201cElasticitet%u201d, 1912Hieroglif%u00eb t%u00eb Bal Tabarin%u201d, 1912